اقتدار ملی بدون تکیه بر توان جوانان شکل نمی گیرد

مجتبی اسدی پور، کارگردان سینما و استاد دانشگاه در گفت وگو با ایکنا با اشاره به نام گذاری روزهای هفته دفاع مقدس و شعار جوانان؛ پیشگامان علم و اقتدار ملی بیان کرد: اگر بخواهیم با نگاهی فراتر از کلیشه های رایج به دفاع مقدس نگاه کنیم، باید توجه داشته باشیم که مفهوم دفاع از کشور تنها به حضور در میدان نبرد محدود نمی شود و امروز نیز عرصه های مختلف علمی، فناوری، فرهنگی و هنری می توانند میدان های تازه ای برای دفاع و مقاومت باشند. در چنین شرایطی جوانان مهم ترین سرمایه هر کشور به شمار می روند و میزان پیشرفت و بالندگی یک جامعه تا حد زیادی به ظرفیت نسل جوان آن وابسته است. کشوری که از نیروی جوان، خلاق، باانگیزه و آموزش دیده برخوردار باشد، امکان بیشتری برای حرکت در مسیر توسعه و افزایش اقتدار ملی خواهد داشت. بنابراین شعار جوانان؛ پیشگامان علم و اقتدار ملی را می توان ادامه همان روحیه ای دانست که در دوران دفاع مقدس، جوانان را به حضور در عرصه های مختلف دفاع از کشور سوق داد.

وی افزود: امروز شرایط کشور با دوران هشت سال دفاع مقدس تفاوت های بسیاری دارد و ما با عرصه های جدیدی از تقابل و رقابت مواجه هستیم. جنگ های جدید تنها با سلاح و تجهیزات نظامی تعیین تکلیف نمی شوند، بلکه علم، فناوری، اقتصاد، فرهنگ و توانمندی های انسانی نیز در اقتدار کشور نقش تعیین کننده دارند. اگر در گذشته جوان ایرانی با حضور در جبهه از مرزهای کشور دفاع می کرد، امروز جوان می تواند با تولید علم، فناوری و آثار فرهنگی و هنری، بخشی از مسئولیت دفاع از هویت و توان ملی را بر عهده بگیرد. حتی اتفاقاتی که در جنگ های اخیر رخ داده نشان می دهد بخشی از توان دفاعی کشور حاصل تلاش متخصصانی است که در داخل کشور رشد کرده اند و توانسته اند تجهیزات مورد نیاز را طراحی و تولید کنند. بسیاری از این نیروها همان نسلی هستند که با تکیه بر تجربه نسل های گذشته مسیر علمی و تخصصی کشور را ادامه داده اند و در این مسیر جوانان امروز نیز می توانند نقش مهمی ایفا کنند.

اسدی پور با اشاره به ارتباط مستقیم خود با نسل جوان در محیط های دانشگاهی و آموزشی اظهار کرد: من به دلیل فعالیت در دانشگاه علمی کاربردی و انجمن سینمای جوان و همچنین تجربه تدریس، ارتباط مستقیمی با جوانان دارم و آنچه در سال های اخیر در میان این نسل دیده ام، سطح بالای هوش و خلاقیت آنهاست. جوان امروز بسیار سریع تر از گذشته با اطلاعات و فناوری های جدید ارتباط برقرار می کند و می تواند روش های سنتی و کلاسیک را با نگاه های تازه ترکیب کند. این مسئله را در حوزه سینما و هنر نیز می توان به وضوح مشاهده کرد. جوانانی وارد عرصه هنر شده اند که تلاش می کنند زبان تازه ای برای بیان موضوعات پیدا کنند و حتی درباره مسائل مهم اجتماعی، ملی و دفاعی به شیوه ای متفاوت سخن بگویند. این ظرفیت اگر درست هدایت شود، می تواند به یک فرصت بزرگ برای کشور تبدیل شود، زیرا خلاقیت زمانی می تواند به اقتدار ملی کمک کند که در مسیر درست قرار گیرد و با دانش و تجربه همراه شود.

فاصله میان نسل جوان و برخی باورها و روش های نسل های گذشته

این کارگردان سینما ادامه داد: در کنار همه این ظرفیت ها، مسئله مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، فاصله ای است که میان نسل جوان و برخی باورها و روش های نسل های گذشته ایجاد شده است. بخشی از این فاصله طبیعی است، زیرا هر نسلی در شرایط اجتماعی و فرهنگی متفاوتی رشد می کند، اما بخشی از آن نیز به شیوه آموزش ما بازمی گردد. اگر قرار باشد مفاهیم دینی، ملی و فرهنگی را صرفاً به شکل مستقیم و دستوری به جوان منتقل کنیم، طبیعی است که ممکن است با مقاومت مواجه شود. جوان امروز نیاز دارد این مفاهیم را در قالب زبان و تجربه ای متناسب با شرایط خودش بشناسد. بنابراین باید به جای اینکه خلاقیت جوان را محدود کنیم، تلاش کنیم میان باورهای ارزشمند گذشته و زبان جدید نسل امروز ارتباط برقرار کنیم. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جوان می تواند هم ریشه های فرهنگی و دینی خود را بشناسد و هم از خلاقیت و دانش خود برای پیشرفت کشور استفاده کند.

جوان امروز بسیار سریع تر از گذشته با اطلاعات و فناوری های جدید ارتباط برقرار می کند و می تواند روش های سنتی و کلاسیک را با نگاه های تازه ترکیب کند

وی درباره تأثیر تجربه دفاع مقدس بر حضور جوانان در عرصه های علمی و فناوری بیان کرد: تجربه دفاع مقدس برای نسل امروز یک الگوی مهم است، اما نباید صرفاً در بازخوانی خاطرات جنگ متوقف شود. باید ببینیم آن نسل چگونه در شرایطی که کشور با محدودیت های فراوان مواجه بود، توانست نیازهای خود را برطرف کند و در بسیاری از حوزه ها به خودکفایی برسد. یکی از مهم ترین درس های آن دوران این است که محدودیت همیشه به معنای ناتوانی نیست. وقتی یک جامعه به ظرفیت های داخلی خود اعتماد کند و به جوانان میدان بدهد، می تواند از دل محدودیت ها فرصت ایجاد کند. بخشی از تجهیزات و توانمندی هایی که امروز در اختیار کشور قرار دارد، نتیجه تلاش نیروهایی است که در همان شرایط دشوار وارد میدان شدند و بسیاری از آنها جوان بودند. این تجربه می تواند برای جوان امروز نیز الهام بخش باشد تا بداند اقتدار علمی از دل اعتماد به توان داخلی و فراهم کردن زمینه برای تجربه و نوآوری شکل می گیرد.

اسدی پور به تفاوت ویژگی های جوانان دوران دفاع مقدس با نسل امروز اشاره کرد و گفت: جوانان دوران دفاع مقدس علاوه بر شجاعت و توانایی های فردی، از نظر معنوی نیز ویژگی های برجسته ای داشتند. بسیاری از آنها با باورهای دینی و اعتقادی عمیق وارد میدان شدند و همین باورها به آنها قدرت تحمل شرایط بسیار سخت را می داد. یکی از مهم ترین سرمایه های آن نسل، روحیه معنوی و احساس مسئولیتی بود که در رفتار آنها دیده می شد. ممکن است امروز جوانان از نظر دانش، فناوری و دسترسی به اطلاعات شرایط بسیار متفاوتی داشته باشند، اما نمی توان از اهمیت سرمایه های معنوی و اخلاقی غافل شد. تجربه دفاع مقدس نشان داد که علم و توانایی فنی زمانی می تواند در خدمت کشور قرار گیرد که با مسئولیت پذیری، ایثار و احساس تعلق به جامعه همراه باشد. بنابراین انتقال این بخش از تجربه دفاع مقدس به نسل جدید اهمیت زیادی دارد.

وی تصریح کرد: اگر بخواهیم از دفاع مقدس برای امروز استفاده کنیم، نباید انتظار داشته باشیم جوانان دقیقاً همان رفتارها و شرایط نسل گذشته را تکرار کنند. هر نسلی زبان و ابزار خودش را دارد. جوان امروز ممکن است در آزمایشگاه، دانشگاه، شرکت دانش بنیان، کارگاه تولیدی، استودیو سینما یا فضای هنر و رسانه همان نقشی را ایفا کند که جوان دیروز در سنگر ایفا می کرد. مسئله اصلی این است که احساس مسئولیت نسبت به کشور در میان نسل جوان تقویت شود. جوان باید احساس کند اگر در حوزه علم و فناوری یا هنر و فرهنگ فعالیت می کند، بخشی از آینده کشور را می سازد. چنین نگاهی می تواند مفهوم دفاع را از یک مفهوم صرفاً نظامی به مفهومی گسترده تر تبدیل کند و نشان دهد که دفاع از کشور در هر دوره تاریخی متناسب با نیازهای همان دوره شکل می گیرد.

ظرفیت خلاق نسل جدید

این استاد دانشگاه درباره نقش جوانان در تولید آثار هنری مرتبط با دفاع مقدس و مقاومت اظهار کرد: در حوزه کاری خودمان شاهد هستیم که جوانان به موضوعات جنگ و مقاومت علاقه مند هستند، اما لزوماً نمی خواهند آن را با همان زبان و فرم گذشته بیان کنند. برخی از آثار هنری که توسط نسل جدید خلق می شود، به شکل مستقیم به جنگ اشاره می کند و برخی دیگر با استفاده از استعاره و زبان غیرمستقیم، مفاهیم مقاومت، ایستادگی و دفاع از کشور را مطرح می کند. همین مسئله نشان می دهد که موضوع دفاع همچنان برای نسل جوان اهمیت دارد، اما شیوه بیان آن تغییر کرده است. ما باید این تفاوت را بپذیریم و اجازه دهیم جوان با زبان خودش درباره این موضوعات صحبت کند. اگر قرار باشد همه آثار هنری دقیقاً با یک فرم و یک نگاه ساخته شوند، بخشی از ظرفیت خلاق نسل جدید را از دست خواهیم داد.

اسدی پور با تأکید بر ضرورت فراهم کردن زمینه برای تبدیل جوانان از مصرف کنندگان علم به تولیدکنندگان علم بیان کرد: مهم ترین نیاز جوان امروز، فراهم شدن امکان تجربه و فعالیت است. جوانی که دانش و استعداد دارد، به تنهایی نمی تواند همه مسیر را طی کند و نیازمند حمایت، امکانات و نیروی انسانی متخصص است. این حمایت فقط حمایت مالی نیست و گاهی یک راهنمای باتجربه که بتواند ایده یک جوان را بشناسد و مسیر درست را به او نشان دهد، از منابع مالی نیز مهم تر است. وقتی جوان احساس کند ایده او جدی گرفته می شود، انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر خواهد داشت. در مقابل، اگر ایده های جوانان بدون بررسی دقیق کنار گذاشته شود یا آن قدر در مسیر اداری و اجرایی گرفتار شود که فرد از ادامه کار منصرف شود، طبیعی است که بخشی از این ظرفیت از بین خواهد رفت.

وی ادامه داد: یکی از مشکلاتی که در حوزه های مختلف علمی، صنعتی و هنری مشاهده می شود، ضعف در نظام حمایت از ایده های جدید است. گاهی افرادی که باید مسئولیت حمایت از یک طرح را بر عهده داشته باشند، شناخت کافی از موضوع ندارند و همین مسئله موجب می شود ایده ای که می تواند به یک محصول یا اثر قابل توجه تبدیل شود، در همان مرحله اولیه متوقف شود. در حوزه هنر نیز این مسئله وجود دارد. ممکن است یک فیلم ساز یا هنرمند طرحی را درباره دفاع مقدس، مقاومت یا جنگ های اخیر ارائه کند، اما در فرآیند بررسی و اصلاح، آن قدر تغییرات مختلف بر طرح اعمال شود که اثر نهایی دیگر همان حرف اولیه سازنده را نداشته باشد. وقتی چنین شرایطی تکرار شود، جوان احساس می کند خلاقیت او دیده نمی شود و همین مسئله می تواند انگیزه فعالیت را کاهش دهد.

این کارگردان ادامه داد: برای افزایش اقتدار علمی کشور باید میان جوان و ساختارهای تصمیم گیرنده ارتباط واقعی ایجاد شود. نمی توان از جوان انتظار داشت که در همه عرصه ها پیشگام باشد، اما در زمان تصمیم گیری درباره آینده همان عرصه، نظر و تجربه او نادیده گرفته شود. جوان باید در فرآیند تولید، اجرا و حتی تصمیم سازی حضور داشته باشد. این موضوع در سینما و هنر اهمیت بیشتری دارد، زیرا نسل جدید بهتر می تواند با زبان مخاطبان هم سن و سال خود ارتباط برقرار کند. اگر می خواهیم آثار دفاع مقدس و مقاومت برای نسل امروز جذاب باشد، باید بخشی از فرآیند تولید آن در اختیار جوانانی قرار گیرد که زبان و دغدغه های این نسل را می شناسند. این به معنای کنار گذاشتن تجربه نسل های گذشته نیست، بلکه باید تجربه و انرژی جوان در کنار یکدیگر قرار گیرند.

مهاجرت نخبگان فقط مسئله خروج یک فرد از کشور نیست

اسدی پور درباره مشکلاتی که می تواند مانع ماندگاری نخبگان در کشور شود، اظهار کرد: وقتی جوان تحصیل کرده و نخبه احساس کند امکان استفاده از توانایی هایش در داخل کشور وجود ندارد، طبیعی است که به گزینه های دیگری فکر کند. مهاجرت نخبگان فقط مسئله خروج یک فرد از کشور نیست، بلکه خروج بخشی از سرمایه انسانی و تجربه ای است که سال ها برای تربیت آن هزینه شده است. بنابراین اگر می خواهیم در چارچوب مفهوم دفاع از کشور درباره آینده صحبت کنیم، باید نگهداشت نیروی انسانی متخصص را نیز یکی از موضوعات مهم بدانیم. ایجاد فرصت شغلی، حمایت از ایده ها، احترام به تخصص و فراهم کردن امکان رشد حرفه ای از جمله مسائلی است که می تواند در این زمینه مؤثر باشد. جوانی که بداند دانش و تلاش او در کشور مورد استفاده قرار می گیرد، انگیزه بیشتری برای ماندن و ساختن آینده خواهد داشت.

جوانان دوران دفاع مقدس علاوه بر شجاعت و توانایی های فردی، از نظر معنوی نیز ویژگی های برجسته ای داشتند. بسیاری از آنها با باورهای دینی و اعتقادی عمیق وارد میدان شدند و همین باورها به آنها قدرت تحمل شرایط بسیار سخت را می داد

وی با اشاره به مسئولیت نهادهای مختلف در حمایت از جوانان بیان کرد: حمایت از جوانان وظیفه یک دستگاه خاص نیست و دولت، نهادهای فرهنگی، دانشگاه ها، بخش خصوصی و حتی افراد دارای توان و اختیار، هرکدام می توانند در این زمینه نقش داشته باشند. البته مسئولیتی که بر عهده فردی است که قدرت تصمیم گیری و اختصاص منابع دارد، با مسئولیت یک فرد عادی متفاوت است. کسی که اختیار دارد باید بتواند از این اختیار برای شناسایی و حمایت از استعدادهای جوان استفاده کند. در این میان، دلسوزی نیز اهمیت زیادی دارد، اما دلسوزی بدون اختیار کافی نیست و اختیار بدون دلسوزی نیز ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد. آنچه می تواند به جوان کمک کند، ترکیب مسئولیت پذیری، تخصص، اختیار و دلسوزی نسبت به آینده کشور است.

اسدی پور اضافه کرد: در شرایطی که درباره اقتدار ملی صحبت می کنیم، نباید اقتدار را فقط در تجهیزات نظامی خلاصه کنیم. کشوری که دانشگاه های قدرتمند، نیروهای متخصص، صنعت پویا، هنر اثرگذار و جوانان خلاق داشته باشد، در برابر فشارها و بحران ها ظرفیت بیشتری برای ایستادگی خواهد داشت. بنابراین علم و فرهنگ در کنار توان دفاعی قرار می گیرند و هر کدام بخشی از قدرت ملی را شکل می دهند. هفته دفاع مقدس می تواند فرصتی باشد تا این نگاه گسترده تر شود و به جوانان گفته شود که امروز نیز کشور به حضور آنها نیاز دارد، اما این حضور ممکن است در قالبی متفاوت از گذشته باشد. یک پژوهشگر، مهندس، پزشک، هنرمند، فیلم ساز یا کارآفرین جوان نیز می تواند در ساختن اقتدار کشور نقش داشته باشد.

وی با بیان اینکه بازخوانی دفاع مقدس باید به نیازهای امروز جامعه متصل شود، گفت: اگر فقط درباره گذشته صحبت کنیم و ارتباط آن را با مسائل امروز نشان ندهیم، ممکن است بخش مهمی از پیام دفاع مقدس برای نسل جدید ناشناخته بماند. جوان امروز باید بداند که یکی از مهم ترین پیام های آن دوران، اعتماد به توانایی انسان ایرانی و تلاش برای عبور از محدودیت ها بود. این پیام می تواند در عرصه علم و فناوری نیز مورد استفاده قرار گیرد. همان گونه که در شرایط جنگی، نیروهای جوان توانستند برای نیازهای کشور راه حل پیدا کنند، امروز نیز باید به آنها فرصت داده شود تا برای مسائل اقتصادی، علمی، صنعتی و فرهنگی راه حل های جدید ارائه کنند. اگر چنین پیوندی میان گذشته و امروز برقرار شود، دفاع مقدس از یک خاطره تاریخی به یک تجربه قابل استفاده برای آینده تبدیل خواهد شد.

فیلمی با محوریت جنگ رمضان

این کارگردان سینما درباره فعالیت های جدید خود نیز اظهار کرد: در حال حاضر کاری با عنوان آخرین شکوفه درخت انار را در دست تولید دارم که موضوع آن به جنگ رمضان مربوط می شود. این اثر حدود 70 دقیقه است و در استان فارس تولید شده و قرار است از شبکه استانی پخش شود. در این کار از بازیگران بومی و هنرمندان شیرازی نیز استفاده شده است. تلاش کرده ایم موضوع جنگ و مقاومت را در قالبی روایت کنیم که برای مخاطب امروز قابل ارتباط باشد. به اعتقاد من، تولید چنین آثاری زمانی می تواند اثرگذار باشد که نگاه تازه ای به موضوع داشته باشد و صرفاً بازتولید روایت های گذشته نباشد. استفاده از ظرفیت جوانان در تولید این آثار نیز می تواند به شکل گیری زبان تازه ای در سینما و تلویزیون کمک کند.

اسدی پور ادامه داد: در کنار این پروژه، درباره یکی دو کار دیگر نیز صحبت هایی انجام شده است، اما هنوز این طرح ها در مرحله گفت وگو قرار دارند و نمی توان درباره جزئیات آنها صحبت کرد. برای من مهم است که اگر قرار است اثری درباره جنگ، مقاومت و دفاع ساخته شود، بتواند با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند و در عین حال از ظرفیت های هنری و روایی سینما استفاده کند. این موضوع نیازمند حضور نیروهای جوان و خلاق است، زیرا آنها می توانند نگاه متفاوتی به موضوع داشته باشند و از قالب های تازه برای روایت استفاده کنند. اگر این فرصت در اختیار آنها قرار گیرد، می توان انتظار داشت که بخشی از مفاهیم دفاع مقدس و مقاومت با زبان جدید به نسل آینده منتقل شود.

وی در پایان با تأکید بر اینکه حمایت از جوانان را باید بخشی از مفهوم دفاع از کشور دانست، بیان کرد: امروز اگر بخواهیم از مفهوم دفاع مقدس و مقاومت برای شرایط جدید استفاده کنیم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که یکی از مهم ترین میدان های دفاع، حفظ و تقویت سرمایه انسانی کشور است. جوانی که در داخل کشور می ماند، علم تولید می کند، فناوری می سازد، اثر هنری خلق می کند و برای حل مسائل جامعه راه حل ارائه می دهد، در واقع بخشی از اقتدار ملی را شکل می دهد. هفته دفاع مقدس و شعار جوانان؛ پیشگامان علم و اقتدار ملی می تواند فرصتی باشد تا به جای نگاه صرفاً شعاری، زمینه واقعی حضور جوانان در عرصه های مختلف فراهم شود. اگر به نسل جوان اعتماد کنیم، آموزش درست در اختیارش بگذاریم، تجربه نسل های گذشته را به او منتقل کنیم و موانع فعالیتش را کاهش دهیم، می توان از ظرفیت این نسل برای ساختن آینده کشور استفاده کرد. دفاع از کشور در هر دوره ای شکل تازه ای پیدا می کند و امروز یکی از مهم ترین شکل های آن، ساختن جامعه ای است که جوانان در آن بتوانند علم، خلاقیت و توانایی خود را در خدمت پیشرفت و اقتدار ملی قرار دهند.

انتهای پیام